Cele SMART w zespole: jak zapisać cel, który ktoś naprawdę zrealizuje

Dłoń wsuwa kartkę z krótkim odręcznym dopiskiem do drewnianego stojaka na okrągłym stole, a druga dłoń przytrzymuje niebieski minutnik.

Cele SMART to cele zapisane tak, że mówią, co ma się zmienić, o ile, kto to zrobi i do kiedy. Każda z pięciu liter nazwy to jedno pytanie do celu. Przy takim celu na koniec kwartału wystarczy jedna liczba, żeby wiedzieć, czy się udało, i jedno nazwisko, żeby wiedzieć, kogo zapytać. Zespół też od pierwszego dnia wie, czego się od niego oczekuje.

W notatce z zebrania na początku kwartału stoi zdanie „Przyspieszyć wyceny dla klientów do końca kwartału”. Trudno się z nim spierać, bo ma kierunek, ma termin, a klient na nim skorzysta. Na zebraniu zamykającym kwartał nikt jednak nie umie powiedzieć, czy wyceny przyspieszyły. Nikt nie sprawdził, ile trwały wcześniej, a każda z trzech osób, które je przygotowują, była pewna, że sprawę wziął ktoś inny.

Zobaczysz, jak pięć pytań zmienia to zdanie w cel z jedną liczbą i jednym nazwiskiem. Dostaniesz też szablon celu do skopiowania i reguły na wypadek, gdy wynik po drodze odbiega od planu.

Co znaczą litery SMART

Metodę opisał George T. Doran w 1981 roku. W jego wersji dobrze zapisany cel jest:

  • S, konkretny: wskazuje jeden obszar, który ma się poprawić.
  • M, mierzalny: podaje liczbę albo przynajmniej wskaźnik, po którym widać postęp.
  • A, przypisany: mówi, kto wykona cel.
  • R, realistyczny: określa wynik, który da się osiągnąć przy zasobach, jakie ma osoba odpowiedzialna.
  • T, określony w czasie: mówi, kiedy wynik ma być osiągnięty.

W popularnych poradnikach A znaczy zwykle „osiągalny”, a R „istotny”. Taki zestaw dobrze pasuje do celów, które stawiasz sam sobie, bo wtedy nie trzeba pytać, kto je wykona. Gdy zapisujesz cel komuś z zespołu, pytanie „kto to zrobi?” trzeba zadać, a odpowiada na nie litera A w wersji Dorana.

Dlaczego przy celu stoi jedno nazwisko

Cel bez nazwiska trafia do wszystkich, którzy siedzieli przy stole, więc w praktyce do nikogo. Z trzema nazwiskami bywa podobnie, bo każdy może uczciwie uznać, że jego część zależy od dwóch pozostałych.

Dlatego przy celu zapisuj jedno nazwisko. Samą literę A warto przy tym doprecyzować: osoba przypisana wykonuje cel, odpowiada za wynik i ma uprawnienia, żeby na niego wpływać. Role pozostałych rozpisz osobno, na przykład w macierzy RACI, czyli tabeli, która rozdziela, kto wykonuje, kto odpowiada, a kogo tylko się konsultuje.

Jak wysoko zawiesić poprzeczkę

Konkretny i trudny cel daje lepsze wyniki niż polecenie „zrób, co możesz”. Im trudniejszy cel, tym lepszy wynik, ale tylko dopóki człowiek wierzy, że da radę, i dopóki mu zależy. Sam konkret nie wystarczy: łatwy cel, nawet dokładnie zapisany, niczego nie poprawi.

Cel w rodzaju „zrób, co możesz” nie ma punktu odniesienia, więc każdy rozumie go po swojemu. Zdanie z notatki, „przyspieszyć wyceny”, jest właśnie takim celem, tylko z datą. Literę R czytaj jako pytanie, czy osoba odpowiedzialna ma czym cel osiągnąć, a nie czy cel jest łatwy. W tym sensie cel realistyczny może być zarazem wymagający.

Zdanie z notatki, przepisane litera po literze

Wróćmy do wycen, tym razem na początku następnego kwartału. Zanim cokolwiek zapiszesz, potrzebujesz punktu wyjścia, czyli stanu dzisiejszego, bo bez niego litera M nie ma od czego liczyć. Przejrzyj wyceny dla nowych klientów z ostatnich czterech tygodni, czyli z okna tej samej długości, z jakiego będzie liczona miara celu, i policz dni robocze od zapytania klienta do wysłania oferty. Przyjmijmy, że wychodzi średnio pięć dni. Przy okazji policz drugą rzecz, która przyda się do pilnowania jakości: jaka część tych wycen wróciła do poprawki, bo coś się w nich nie zgadzało.

Potem zadaj pięć pytań, po jednym na literę:

  • S, które wyceny? Dla nowych klientów, od pierwszego zapytania do wysłania oferty. Wyceny dla stałych klientów idą innym trybem, więc do tego celu nie wchodzą.
  • M, po czym poznasz wynik? Po dwóch miarach. O celu rozstrzyga średnia liczba dni roboczych od zapytania do wysłania wyceny, liczona z ostatnich czterech tygodni. Ma spaść z pięciu do dwóch dni. Żeby nikt nie liczył jej po swojemu, od razu ustalasz, co znaczy „wysłana”. Wysłana wycena to oferta z ceną, zakresem i terminem realizacji, a dopóki brakuje któregoś z tych elementów, czas biegnie dalej. Druga miara pilnuje jakości. Jest nią odsetek wycen wysłanych w danym tygodniu, które wróciły do poprawki, liczony tydzień później, bo dopiero wtedy widać zwroty. Do niej należy próg jakości: odsetek wycen wracających do poprawki nie może przez dwa tygodnie z rzędu być wyższy niż w punkcie wyjścia.
  • A, kto odpowiada za wynik? Agata, która koordynuje wyceny i sama przygotowuje część z nich. Przygotowują je trzy osoby, ale za wynik odpowiada jedna.
  • R, czy Agata ma czym ten wynik osiągnąć? Do zasobów doliczasz też uprawnienia, a te Agata ma: może zmieniać kolejność pracy w zespole wycen, ma dostęp do cennika i do historii wcześniejszych ofert. Gdyby każda wycena czekała na twoją akceptację, a bywasz w biurze dwa razy w tygodniu, docelowe dwa dni nie byłyby realistyczne, więc najpierw trzeba by zmienić sposób akceptacji.
  • T, do kiedy? Do 30 czerwca, czyli do końca kwartału. Po drodze są dwa przystanki, czyli terminy, w których sprawdzacie, czy idziecie w dobrym tempie.

Cel po przepisaniu brzmi tak:

„Od 1 kwietnia do 30 czerwca Agata skraca czas od zapytania nowego klienta do wysłania wyceny z pięciu do dwóch dni roboczych (średnia z ostatnich czterech tygodni). Robi to przy obecnym składzie trzech osób przygotowujących wyceny. Odsetek wycen wracających do poprawki nie może przez dwa tygodnie z rzędu być wyższy niż w punkcie wyjścia. Na przystanku 29 kwietnia średnia wynosi najwyżej cztery dni, 27 maja najwyżej trzy. Agata podaje liczby w każdy poniedziałek.”

Skrócenie z pięciu dni do dwóch to cel trudny i taki ma być. Realistyczny jest dlatego, że Agata ma wpływ na to, od czego zależy wynik, czyli na kolejność pracy i kompletność informacji zbieranych od klienta. Jedno sprawdź, zanim zapiszesz taki cel: czy w punkcie wyjścia choć jedna wycena była gotowa w dwa dni. Jeśli żadna, najpierw ustal, co by to umożliwiło, bo inaczej nie wiesz, czy dwa dni są w ogóle do zrobienia.

Obok siebie trzy wersje tego samego celu wyglądają tak:

WersjaBrzmienieCzego brakuje
z notatkiPrzyspieszyć wyceny dla klientów do końca kwartału.S (które wyceny), M (od ilu dni do ilu), A (kto), R (bez miary i bez osoby odpowiedzialnej nie ma czego oceniać)
popularna SMARTDo 30 czerwca zespół skraca czas wycen dla nowych klientów do dwóch dni roboczych.brak osoby odpowiedzialnej, bo „zespół” to trzy osoby i żadna z nich; brak punktu wyjścia, więc nie wiadomo, czy cel jest trudny
po przepisaniuOd 1 kwietnia do 30 czerwca Agata skraca czas (…) z pięciu do dwóch dni roboczych, bez przekroczenia progu jakości, z przystankami 29 kwietnia i 27 maja.w samym celu nic; plan działania i przegląd postępu zapisujesz osobno

Powiedz, po co jest cel

Agata nie wymyśliła tego celu sama, dostała go od ciebie, więc jest to cel przydzielony. Taki cel działa podobnie jak cel ustalony wspólnie, pod warunkiem że powiesz, po co jest. Słabiej działa cel rzucony zdawkowo, w stylu „zrób to”.

Uzasadnienie zajmuje jedno, dwa zdania i mówi, co się zmieni, jeśli wyceny przyspieszą, oraz dlaczego właśnie teraz. Może nim być to, co słyszysz od klientów, którzy wybrali kogoś innego, na przykład: „Kilku nowych klientów powiedziało nam w zeszłym kwartale, że wybrali firmę, która wyceniła szybciej. Chcę, żebyśmy przestali tracić zlecenia z tego powodu.”

Rozmowa przy przydzielaniu celu to też okazja, żeby posłuchać, bo Agata lepiej od ciebie wie, w którym miejscu wyceny stoją. O tym, jak przekazać zadanie razem z prawem do decyzji, a nie samą listę czynności, jest osobny tekst o delegowaniu zadań w zespole.

Kiedy zamiast celu wynikowego wyznaczyć cel uczenia się

Jedną z dwóch pozostałych osób w zespole wycen jest Michał, który przygotowuje wyceny dopiero od dwóch tygodni. Cel wynikowy to konkretny wynik do osiągnięcia, na przykład „skróć czas wyceny do dwóch dni”. Taki cel postawiony Michałowi najpewniej by nie zadziałał, bo Michał jeszcze nie wie, jak ten wynik osiągnąć.

Lepiej dać mu cel uczenia się, czyli zadanie znalezienia i wypróbowania określonej liczby sposobów na problem. Działa tu prosta reguła: celu wynikowego nie stawiaj, dopóki osoba nie ma wiedzy potrzebnej, żeby go osiągnąć. Takiej wiedzy zwykle brakuje przy nowym pracowniku, nowej usłudze albo nowym sposobie pracy. Dla Michała cel może wyglądać tak:

„Do 30 kwietnia Michał opisuje co najmniej pięć miejsc, w których wycena czeka na brakującą informację od klienta albo z firmy, dla każdego proponuje, jak tę informację zdobyć przy pierwszym kontakcie, i wypróbowuje te propozycje na swoich wycenach. Korzysta z historii wcześniejszych wycen i omawia znalezione miejsca na cotygodniowej rozmowie z Agatą.”

Ten cel też przechodzi przez pięć liter:

  • S, obszar: jeden, przestoje w wycenach.
  • M, miara: liczba opisanych miejsc i wypróbowanych propozycji.
  • A, osoba: za wynik odpowiada Michał.
  • R, zasoby: historia wycen i cotygodniowa rozmowa z Agatą.
  • T, termin: 30 kwietnia, koniec pierwszego miesiąca kwartału.

Przy okazji cel Michała zasila cel Agaty, bo każde miejsce przestoju, które zespół usunie dzięki jego propozycji, odzyskuje część z trzech dni, o które ma się skrócić wycena. Kiedy Michał pozna przestoje i sposoby na nie, cel wynikowy przestaje być dla niego przedwczesny.

Przegląd postępu: reguły na przystankach

Cel działa słabiej, gdy ludzie nie widzą, jak idzie. Przy dłuższych zadaniach pomagają też przystanki, czyli punkty kontrolne po drodze do celu. Dlatego w celu Agaty stoją dwa przystanki. Pierwszy wypada 29 kwietnia, po czterech tygodniach, drugi 27 maja, po ośmiu.

Sama liczba niczego nie rozstrzyga, jeśli nie wiadomo, co z nią zrobić. Agata w każdy poniedziałek podaje dwie liczby. Pierwsza, średni czas wycen wysłanych w minionym tygodniu, służy tylko do podglądu, bo o celu decyduje średnia z czterech tygodni porównywana na przystankach. Druga to odsetek wycen wysłanych tydzień wcześniej, które wróciły do poprawki.

Na każdym przystanku i na koniec kwartału porównujesz razem z Agatą średnią z ostatnich czterech tygodni z progiem zapisanym w celu. Próg wynosi 29 kwietnia cztery dni, 27 maja trzy, a 30 czerwca dwa. Przy kilku wycenach tygodniowo jedna długa potrafi podbić średnią z jednego tygodnia, dlatego decyzje zapadają na przystankach, a nie po każdym tygodniu. Dalszy krok wyznaczają reguły ustalone z góry:

  • Średnia mieści się w progu: nic nie zmieniasz i czekasz na następny przystanek. Po 30 czerwca zostaje decyzja, co dalej, opisana niżej.
  • Średnia nie mieści się w progu: najpierw szukasz przyczyny, a dopiero potem decydujesz. Jeśli brakuje zasobu, na przykład okazuje się, że część wycen czeka jednak na twoją akceptację, uzupełniasz zasób albo jawnie zmieniasz cel, czyli zapisujesz nowy próg albo nowy termin, i mówisz o tym zespołowi. Jeśli brakuje wiedzy, osoba, której to dotyczy, dostaje cel uczenia się. Do szukania przyczyny dobrze nadaje się metoda 5 why, czyli pytanie „dlaczego” zadawane aż do przyczyny, na którą da się coś poradzić.
  • Próg jakości przekroczony: dopóki nie wiadomo, skąd biorą się błędy, nie ponaglasz zespołu do szybszych wycen i szukasz ich przyczyny tak samo jak przy średniej poza progiem.

Jednego nie robisz w żadnym z tych wariantów: nie obniżasz celu po cichu, bo cel obniżony po cichu uczy zespół, że zapisana w nim liczba była tylko propozycją.

Gdzie cel zaczyna szkodzić

Źle ustawiony cel ma skutki uboczne. Trzy z nich dotyczą wprost wycen Agaty i każdy da się zamknąć już przy zapisywaniu celu:

  • Cel zbyt wąski: ludzie pomijają to, czego cel nie obejmuje, więc gdy liczy się tylko tempo, cierpi jakość. Wycena wysłana w dwa dni, ale z błędną ceną, poprawia średnią i psuje relację z klientem. Dlatego jakość stoi w samym celu, a przekroczenie progu jakości wstrzymuje ponaglanie zespołu do szybszych wycen.
  • Cel jako sufit: po osiągnięciu celu ludzie przestają się starać. Ustal więc z góry, co dzieje się po 30 czerwca, czyli czy dwa dni zostają standardem do utrzymania, czy punktem wyjścia do celu na następny kwartał.
  • Naginanie miary: gdy do celu brakuje niewiele, rośnie pokusa, żeby liczyć po swojemu. Pod koniec kwartału średnia wynosi dwa i pół dnia i nagle wycena wstępna, bez terminu i zakresu, zaczyna się liczyć jako wysłana. Dlatego definicja stoi już w literze M: wysłana wycena to oferta z ceną, zakresem i terminem realizacji.

Czego cel SMART nie załatwi

Cel określa wynik, ale nie mówi, jak do niego dojść. Kto i od kiedy dopytuje klienta o brakujące informacje przy pierwszym kontakcie, kiedy zespół wdroży propozycje Michała i w jakiej kolejności Agata rozdziela wyceny, to już sprawy planu działania. Plan zapisujesz osobno, obok celu, bo bez niego dobrze zapisany cel zostaje w notatce tak samo jak źle zapisany. Gdy cele kilku osób mają prowadzić do jednego celu firmy na kwartał, a postęp ma być sprawdzany co tydzień, przydaje się metoda OKR, czyli cele i kluczowe rezultaty.

Metoda SMART nie obejmuje też przeglądu postępu. Cotygodniowa liczba, przystanek, decyzja i znowu liczba układają się w kolejność, którą dobrze opisuje cykl PDCA, czyli planuj, wykonaj, sprawdź, działaj.

Szablon celu do skopiowania

Każde pole wypełnij jednym, dwoma zdaniami. Jeśli któregoś nie umiesz wypełnić, to znak, że cel nie jest jeszcze gotowy.

  • Co ma się zmienić: jeden obszar i to, czego cel nie obejmuje.
  • Miara i próg: punkt wyjścia i skąd go wziąłeś, wartość docelowa, z jakiego okresu liczysz i co dokładnie się liczy. Do tego miara jakości z progiem, na przykład: bez dwóch tygodni z rzędu, w których odsetek wycen wracających do poprawki jest wyższy niż w punkcie wyjścia.
  • Kto odpowiada za wynik i ma na niego wpływ: jedno nazwisko i uprawnienia, które ta osoba ma.
  • Do kiedy: data.
  • Przystanki: daty przystanków, próg na każdym z nich i dzień tygodnia, w którym pada liczba.
  • Co robimy, gdy liczba odbiega od progu: kto szuka przyczyny, kto decyduje o zmianie celu i gdzie zapisuje się nowy próg albo nowy termin.
  • Po co: jedno, dwa zdania uzasadnienia dla osoby odpowiedzialnej.
  • Plan działania, zapisany obok celu: dwie, trzy pierwsze zmiany w sposobie pracy, z osobą i datą przy każdej.

Jak zacząć w tym tygodniu

  1. Weź jeden cel z ostatniej notatki z zebrania i sprawdź, której litery mu brakuje.
  2. Policz punkt wyjścia z ostatnich czterech tygodni. Daty znajdziesz w skrzynce pocztowej: wystarczy data maila z zapytaniem i data maila z ofertą. Jeśli danych nie da się odtworzyć, przez najbliższe cztery tygodnie zapisuj obie daty przy każdej wycenie i dopiero wtedy zapisz cel.
  3. Wpisz jedno nazwisko i sprawdź, czy ta osoba ma uprawnienia, żeby wpływać na wynik.
  4. Wypełnij szablon i powiedz tej osobie, po co jest cel.
  5. Wpisz daty przystanków, dzień tygodnia, w którym pada liczba, i regułę, co robicie, gdy liczba odbiega od progu. Pierwszy przystanek od razu wpisz do kalendarza.

Zdanie z notatki miało kierunek, termin i dobrą intencję. Brakowało w nim liczby, od której się zaczyna, i nazwiska osoby, która pod koniec kwartału powie, ile dni trwa wycena. Te dwie rzeczy dopisz w tym tygodniu.

Podsumowanie wideo